intTypePromotion=1

Những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam trong tiến trình hài hòa hóa pháp luật trong khu vực ASEAN

Chia sẻ: _ _ | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:5

0
4
lượt xem
0
download

Những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam trong tiến trình hài hòa hóa pháp luật trong khu vực ASEAN

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết làm rõ những lợi ích đối với Việt Nam trong tiến trình hài hòa hóa pháp luật với các quốc gia trong cộng đồng chung, đồng thời chỉ ra những khó khăn trong quá trình hài hòa hóa pháp luật.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam trong tiến trình hài hòa hóa pháp luật trong khu vực ASEAN

  1. NHAÂ NÛÚÁC VAÂ PHAÁP LUÊÅT NHÛÄNG VÊËN ÀÏÌ ÀÙÅT RA ÀÖËI VÚÁI VIÏåT NAM TRONG TIÏËN TRÒNH HAÂI HOÂA HOÁA PHAÁP LUÊÅT TRONG KHU VÛÅC ASEAN Trần Thị Diệu Hương* * ThS. Khoa Luật Quốc tế, Đại học Luật Huế Thông tin bài viết: Tóm tắt: Từ khoá: hài hòa hóa pháp Cộng đồng kinh tế ASEAN được thành lập ngày 31/12/ 2015. Sự kiện luật, cộng đồng chung này đặt ra cho các nước thành viên trong cộng đồng nhiều vấn đề về kinh ASEAN tế, chính trị, văn hóa - xã hội và pháp lý, trong đó vấn đề hài hòa hóa pháp luật đang được các quốc gia trong cộng đồng chung quan tâm hàng Lịch sử bài viết: đầu. Bài viết làm rõ những lợi ích đối với Việt Nam trong tiến trình hài hòa hóa pháp luật với các quốc gia trong cộng đồng chung, đồng thời Nhận bài: 04/01/2016 chỉ ra những khó khăn trong quá trình hài hòa hóa pháp luật. Tác giả Biên tập: 10/03/2016 cũng đưa ra những quan điểm cá nhân về một vài định hướng cho Việt Duyệt bài: 28/04/2016 Nam phát huy những lợi ích, khắc phục những khó khăn để tham gia vào tiến trình hài hòa hóa pháp luật cộng đồng chung ASEAN. Article Infomation: Abstract: Keywords: law harmonization, The Asean Economic Community was established on December 31, ASEAN community 2015. It has provided its members with several matters related to economics, politic, culture, society and laws, of which the legal harmonization issue is the one generally interested to the community. This article provides discussions of the benefits for Vietnam, and also Article History: points out the disadvantages, in the harmonization process of the laws Received: 04 Jan. 2016 with the members in the common community. The author also gives Edited: 10 Mar. 2016 personal viewpoints on a number of directions for Vietnam to promote Approved: 28 Apr. 2016 its benefits and overcome the disadvantages to participate in the process of the law harmonization of ASEAN community. 1. Hài hòa pháp luật và lợi ích đối với sau đó mỗi quốc gia có quyền tự sửa đổi, Việt Nam ban hành pháp luật mới trong nước của mình để đạt được các mục tiêu chung đó1. Hài hòa hóa pháp luật (legel Hài hòa hóa pháp luật là một trong harmonization) là sự kiện các quốc gia đã những khuynh hướng quan trọng nhất trong thống nhất các mục tiêu chung cần đạt được; các khuynh hướng phát triển chung của 1 Xem thêm: Nguyễn Thanh Tú (2015), “Thuận lợi, khó khăn và lợi ích đối với Việt Nam trong tiến trình hài hòa pháp luật của khu vực Asean”, Kỷ yếu Hội thảo quốc tế Hài hòa pháp luật trong xây dựng cộng đồng Asean - Những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam và kinh nghiệm từ EU, tr. 1. NGHIÏN CÛÁU Söë 06(334) T3/2017 LÊÅP PHAÁP 9
  2. NHAÂ NÛÚÁC VAÂ PHAÁP LUÊÅT pháp luật trên thế giới. Bởi lẽ, với quá trình Trên thực tế, hai trường hợp hài hòa mở rộng hợp tác lẫn nhau trên nhiều lĩnh hóa pháp luật trong Cộng đồng chung Bắc vực, đặc biệt trong lĩnh vực hợp tác kinh tế Âu và EU không chỉ đã mang lại thành công thì pháp luật đóng vai trò quan trọng, là yếu khi hạn chế xung đột pháp luật trong khu tố đảm bảo tính “liên kết ổn định”. Vì vậy, vực mà còn giúp các quốc gia trong cộng nhu cầu pháp luật chung ngày càng chiếm đồng chung phát triển bền vững về mọi mặt: ưu thế trong pháp luật quốc tế. EU, với sự thành công trong quá trình hài Hài hòa hóa pháp luật giúp cho các hòa hóa pháp luật đã giúp đạt được mục tiêu: quốc gia xích lại gần nhau hơn về mặt pháp i) thiết lập một liên minh thuế quan với thuế luật, góp phần vào việc thúc đẩy các quốc gia suất nội địa chung; ii) kiện toàn các chính trong khu vực hợp tác với nhau về phương sách chung về nông nghiệp, hàng hải, diện chính trị, kinh tế một cách dễ dàng hơn, thương mại; iii) mở rộng cộng đồng tới các tạo thuận lợi cho sự phát triển chung của các nước châu Âu còn lại2. Còn đối với Cộng quốc gia trong cùng một cộng đồng. đồng chung Bắc Âu, các nước Thụy Điển, Trên thế giới đã có những khu vực Đan Mạch, Na Uy và Phần Lan hiện cũng không chỉ thành công với chủ trương hài hóa đang phát triển tốt nhất thế giới. Các quốc hóa pháp luật từ rất sớm, đưa lại nhiều giá gia này luôn ở phía trên bảng xếp hạng của trị thực tiễn cao, mà còn tiến tới đạt mục tiêu tất cả mọi thứ, từ cạnh tranh kinh tế, y tế đến là nhất thể hóa pháp luật, góp phần vào sự chỉ tiêu về hạnh phúc. Mô hình kinh tế tư phát triển bền vững chung của từng quốc gia bản Bắc Âu đã thu hút sự chú ý của thế giới3. trong cộng đồng khu vực đó. Điển hình như Trong thời gian tới, khi Việt Nam Cộng đồng kinh tế chung Bắc Âu, từ đầu thế tham gia vào cộng đồng ASEAN, chúng ta kỷ 19 đã bắt đầu chú trọng tới quá trình nhất sẽ tiếp tục xây dựng chính sách hài hòa hóa thể hóa pháp luật, ban hành những văn bản pháp luật trong khu vực. Việc này sẽ đưa chung cho 05 quốc gia trong Cộng đồng kinh tế chung. Sự hợp tác này trở nên chính đến cho Việt Nam các lợi ích sau: thức vào năm 1872, khi các nhà luật học Bắc Thứ nhất, về chính trị, hài hòa hóa Âu tổ chức đại hội với mục đích hỗ trợ cho pháp luật góp phần vào việc thúc đẩy hợp việc nhất thể hóa pháp luật. Đại hội đã thông tác về mặt chính trị giữa các quốc gia trong qua văn kiện về sự cấp thiết của việc nhất cộng đồng. Bởi, pháp luật là công cụ quản thể hóa pháp luật hối phiếu và sau đó, hàng lý của một nhà nước, khi các công cụ quản loạt các văn bản luật chung đã có hiệu lực lý đó có sự tương đồng về mặt nội dung sẽ trong khu vực như Luật về Nhãn hiệu hàng quyết định đến một số tương đồng trong hóa, Luật về Công ty thương mại, Luật chính sách quản lý nhà nước, hạn chế được Hàng hải… Không chỉ Bắc Âu, cuối thế kỷ xung đột trong các chiến lược quản lý của XX, mô hình Liên minh châu Âu (EU) cũng các quốc gia. Khi không có sự xung đột giữa được coi là một trong những mô hình tiến các chính sách quản lý của mỗi một quốc bộ nhất về hài hòa hóa pháp luật. Sự hài hòa gia, sẽ góp phần tạo một môi trường hợp tác hóa pháp luật được xác định dựa trên sự thỏa chính trị bền vững và thống nhất. hiệp về chính sách giữa các nước thành viên Thứ hai, về kinh tế, hài hòa hóa pháp hay những quy định pháp lý điều chỉnh hoạt luật giữa Việt Nam với các nước thành viên động được thể hiện bằng ngôn ngữ có thể ASEAN, đặc biệt trong lĩnh vực pháp luật tạo ra sự linh hoạt hay thỏa hiệp… thương mại, sẽ góp phần giúp Việt Nam 2 Xem thêm tại: vi.wikipedia.org/wiki/cộng-đồng-kinh-tế-châu-âu 3 Xem thêm tại: www.nhipcauwto.com/bắc-âu-mô-hình-kinh-tế-xã-hội-kiểu-mẫu NGHIÏN CÛÁU 10 LÊÅP PHAÁP Söë 06(334) T3/2017
  3. NHAÂ NÛÚÁC VAÂ PHAÁP LUÊÅT hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường - một đồng kinh tế chung, đồng thời cũng tiến tới trong ba khâu đột phá chiến lược của chúng hài hòa hóa pháp luật với chủ trương xây ta hiện nay. Công việc hài hòa hóa này làm dựng một hệ thống pháp luật chung, thống gia tăng tính dự đoán trước và làm giảm tính nhất giữa các quốc gia trong khu vực, nhưng không chắc chắn của việc áp dụng pháp luật một khó khăn đặt ra đối với cộng đồng Việt Nam. Điều đó đóng vai trò quan trọng ASEAN hiện nay là pháp luật quốc gia, từ trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh hiến pháp đến các văn bản luật đều khác quốc gia, tạo môi trường kinh doanh thuận nhau giữa các nước. Điều này sẽ gây ra lợi, giảm chi phí giao dịch, kinh doanh và nhiều khó khăn đối với Việt Nam nói riêng rủi ro pháp lý ở Việt Nam. Quá trình này và với cộng đồng ASEAN nói chung trong giúp quan hệ kinh tế cũng như quan hệ văn việc xây dựng một luật chung thống nhất. Ví hóa - xã hội và an ninh quốc phòng của Việt dụ, nghiên cứu về Quy định tính hiệu lực Nam ngày càng gắn kết với các nước thành trong Hiến pháp các quốc gia ASEAN cho viên khác trong khu vực ASEAN4. thấy, hoàn toàn không có sự thống nhất giữa Thứ ba, về pháp luật quốc gia: (i) hài các quốc gia trong việc quy định tính hiệu hòa hóa pháp luật giúp cho các quốc gia xích lực của Hiến pháp. Ở góc độ chung, dựa trên lại gần nhau hơn về pháp luật; (ii) đồng thời sự đáp ứng các tiêu chí đảm bảo tính tối cao giải quyết được tình trạng xung đột pháp luật của Hiến pháp, như khẳng định Hiến pháp giữa các quốc gia; (iii), điều quan trọng nhất, là đạo luật pháp lý cao nhất; quy định mọi quá trình hài hòa hóa pháp luật giúp cho các cơ quan nhà nước, cá nhân, tổ chức đều phải quốc gia tiếp thu, học hỏi lẫn nhau trong quá tuyệt đối tuân thủ Hiến pháp; quy định bất trình lập pháp để hoàn thiện hơn pháp luật kỳ văn bản pháp luật nào trái với Hiến pháp của quốc gia mình. Đặc biệt với Việt Nam, đều phải bị bãi bỏ hoặc không có hiệu lực một quốc gia đang phát triển, pháp luật cũng thi hành, thì Hiến pháp các nước ASEAN có đang ngày một hoàn thiện để phù hợp với bối thể chia thành 3 nhóm: Nhóm 1, Các bản cảnh kinh tế, chính trị đang thay đổi hiện nay, Hiến pháp trực tiếp quy định tính hiệu lực nên việc tham gia vào cộng đồng chung tối cao của Hiến pháp (bao gồm Hiến pháp ASEAN và tham gia vào tiến trình hài hóa Liên bang Malaysia, Vương quốc Thái Lan hóa pháp luật giữa các quốc gia trong khu và Cộng hòa Singapore; Nhóm 2, Các bản vực sẽ giúp Việt Nam có một cái nhìn tổng Hiến pháp gián tiếp quy định tính hiệu lực thể về bức tranh pháp luật các quốc gia trong tối cao của Hiến pháp (bao gồm Hiến pháp khu vực, giúp cho việc tiếp thu có chọn lọc các quốc gia như Cộng hòa Indonesia và những giá trị pháp lý của những quốc gia có Cộng hòa Philippines); Nhóm 3, Các bản hệ thống pháp luật tiến bộ, tiến tới hoàn thiện Hiến pháp ghi nhận không rõ ràng về tính hơn pháp luật của quốc gia. hiệu lực của Hiến pháp (bao gồm Hiến pháp 2. Khó khăn đối với Việt Nam trong quá các quốc gia: Vương quốc Brunei; Cộng hòa trình hài hòa hóa pháp luật Liên bang Myanmar; Cộng hòa dân chủ 2.1 Khó khăn từ bên ngoài nhân dân Lào và Hiến pháp Vương quốc Thứ nhất, mặc dù các quốc gia Campuchia)5. ASEAN đang quyết tâm xây dựng một cộng Thứ hai, mặc dù nội bộ ASEAN đã có 4 Xem thêm: Nguyễn Thanh Tú, (2015), Thuận lợi, khó khăn và lợi ích đối với Việt Nam trong tiến trình hài hòa pháp luật của khu vực Asean, tlđd, tr. 5. 5 Xem thêm: Trần Thị Diệu Hương (2015), Bàn về Quy định tính hiệu lực của Hiến pháp Việt Nam trong góc nhìn đối chiếu với Hiến pháp một số quốc gia Đông Nam Á, Tạp chí Nghề Luật, số 6/2015, tr. 71. NGHIÏN CÛÁU Söë 06(334) T3/2017 LÊÅP PHAÁP 11
  4. NHAÂ NÛÚÁC VAÂ PHAÁP LUÊÅT các cơ chế giải quyết tranh chấp nhưng chưa công cụ pháp lý của ASEAN, có 147 công được áp dụng một cách hiệu quả. Theo quy cụ đã có hiệu lực, 21 chưa có hiệu lực, 39 bị định tại Hiến chương ASEAN 2007, các tổ bãi bỏ hoặc hết hiệu lực pháp luật. Trong đó, chức và cơ chế của ASEAN gồm Hội đồng mỗi Hội đồng của cộng đồng ASEAN và các thượng đỉnh ASEAN; Hội đồng điều phối cơ quan cấp Bộ trưởng, các cơ quan giúp ASEAN (ACC); Hội đồng về cộng đồng việc đang hoàn thiện các cơ chế pháp lý của ASEAN; Các cuộc họp cấp Bộ trưởng ASEAN theo lĩnh vực mà họ phụ trách7. ASEAN; Uỷ ban đại diện thường trực của 2.2 Khó khăn từ bên trong ASEAN; Tổng thư ký và Ban thư ký của Thứ nhất, hệ thống pháp luật Việt ASEAN. Tuy nhiên, cơ chế giải quyết tranh Nam hiện hành đang có nhiều hạn chế: thiếu chấp chủ yếu thông qua đối thoại, đàm phán cụ thể, rõ ràng; trùng lặp, chồng chéo, thậm và tham vấn, bên cạnh đó, biện pháp hòa chí mâu thuẫn nhau; nhiều văn bản thiếu giải hoặc trung gian là cơ chế thường được tính khả thi; tính ổn định của hệ thống quy lựa chọn áp dụng. Trên thực tế, các tổ chức phạm còn yếu. Một thời gian dài, công tác của ASEAN trong vấn đề giải quyết tranh rà soát, hệ thống hoá văn bản quy phạm chấp chưa phát huy hiệu quả vai trò của pháp luật chưa được chú trọng, do đó, đang mình. có tình trạng khó phân biệt văn bản nào còn Nhìn chung, việc áp dụng cơ chế giải hiệu lực, văn bản nào hết hiệu lực. Hệ thống quyết tranh chấp của ASEAN trong thực tế pháp luật như vậy sẽ gây khó khăn trong để giải quyết các tranh chấp xảy ra giữa các việc hài hòa hóa pháp luật với các quốc gia quốc gia thành viên ngày càng khiêm tốn. khác trong khu vực. Trong Chiến lược xây Ngoài lý do xuất phát từ truyền thống văn dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt hóa pháp luật Đông Nam Á thì một trong Nam đến năm 2010, định hướng đến 2020 những nguyên nhân của tình trạng này có đã đặt ra yêu cầu “xác định rõ quy trình, cơ thể do một số bất cập chính của cơ chế giải chế “nội luật hóa” các điều ước quốc tế mà quyết tranh chấp. Ví dụ như quy trình giải Việt Nam là thành viên”. Tuy nhiên, Luật quyết tranh chấp thương mại (theo Nghị Ký kết, gia nhập và thực hiện điều ước quốc định thư Viên Chăn năm 2004) bị đánh giá tế năm 2005, cũng như trong Dự thảo mới là chưa đảm bảo tính minh bạch, thời gian nhất hiện nay khi sửa đổi Luật này đang xảy quá dài…; ngoài ra, pháp luật về giải quyết ra hai tình trạng: (i) một số quy định về trình tranh chấp của ASEAN luôn tôn trọng tự do tự, danh nghĩa ký kết điều ước quốc tế chưa thỏa thuận. Vì vậy, việc sử dụng cơ chế giải phù hợp với Hiến pháp năm 2013; (ii) vị trí quyết tranh chấp của ASEAN không phải là của Luật Ký kết, gia nhập và thực hiện điều nghĩa vụ và là lựa chọn duy nhất của các ước quốc tế năm 2005 chưa được thể hiện quốc gia thành viên6. rõ trong thứ tự các nguồn của hệ thống pháp Thứ ba, cộng đồng ASEAN chưa có luật Việt Nam8. một hệ thống các thiết chế xây dựng các quy Thứ hai, địa vị pháp lý của Việt Nam định pháp lý cho cộng đồng như Liên minh trên trường quốc tế chưa cao, nên trong quá châu Âu (gồm: Nghị viện EU, Hội đồng EU trình hài hòa hóa pháp luật, chúng ta khó có và Ủy ban châu Âu). Hiện nay, trong 209 thể bảo vệ được quan điểm của mình trong 6 Xem thêm: Đỗ Mạnh Hồng, Chương 6 (2014), Giáo trình Pháp luật cộng đồng ASEAN, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 382 và tr. 383. 7 Xem thêm: Cộng đồng theo nguyên tắc pháp quyền (2015), Kỷ yếu Hội thảo quốc tế Hài hòa hóa pháp luật trong xây dựng cộng đồng ASEAN những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam và kinh nghiệm từ EU, tr. 4 và tr .5. 8 Xem thêm: Điều 6 Luật Ký kết, gia nhập và thực hiện điều ước quốc tế năm 2005. NGHIÏN CÛÁU 12 LÊÅP PHAÁP Söë 06(334) T3/2017
  5. NHAÂ NÛÚÁC VAÂ PHAÁP LUÊÅT việc thống nhất các mục tiêu chung cần đạt tế, chính trị và pháp luật, mà còn giúp cho được với các quốc gia trong khu vực để các quốc gia thành viên trong cộng đồng hoàn thiện pháp luật phù hợp với những mục chung thể hiện được tiếng nói của mình tiêu chung nói riêng và đạt kết quả cao trong trước cộng đồng chung để tiến tới xây dựng quá trình hài hòa hóa pháp luật trong cộng một đất nước, một cộng đồng phát triển. Do đồng ASEAN nói chung. Quan trọng hơn, đó, trong quá trình tiến tới hài hòa hóa pháp năng lực cán bộ, chuyên gia nghiên cứu, xây luật ASEAN, Việt Nam cần phải tích cực, dựng pháp luật của chúng ta còn thiếu và chủ động hơn trong quá trình này. Cụ thể: yếu, chưa có điều kiện nghiên cứu đầy đủ, Định hướng bên ngoài toàn diện các luật mẫu, các chuẩn mực pháp Thứ nhất, các quốc gia trong khu vực lý chung có liên quan. Điều này dẫn đến cần hoàn thiện pháp luật quốc gia mình theo thực tế là việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc hướng tương đồng và phù hợp với pháp luật tế liên quan trong quá trình xây dựng luật, lẫn nhau trong cộng đồng ASEAN, quan pháp lệnh đa phần mang tính hình thức9. trọng nhất là hài hòa về các quy định trong Thứ ba, một trong những khó khăn Hiến pháp, vì trong nền dân chủ hiện đại thì nhất là vấn đề ý thức chấp hành pháp luật Hiến pháp giữ vị trí tối thượng về giá trị của người dân, của các cơ quan, tổ chức. Có pháp lý trong hệ thống pháp luật quốc gia. thể nói, phần lớn người dân Việt Nam vẫn Hiến pháp phù hợp sẽ giúp các quốc gia dễ thường cho rằng “pháp luật” là những mệnh dàng sửa đổi luật thực định theo hướng hài lệnh mà người ta cần phải tuân thủ, là hình hòa pháp luật lẫn nhau. phạt, là trừng trị… Một số người khác thì Thứ hai, cần phát huy hiệu quả, vai trò cho rằng, pháp luật chỉ là để giải quyết các của các tổ chức ASEAN trong việc giải tranh chấp. Người dân thường chỉ quan tâm quyết tranh chấp, đặc biệt là tăng cường hơn tới pháp luật khi bản thân họ phải rơi vào nữa vai trò của Ban thư ký ASEAN. Trong tình thế sự việc miễn cưỡng, lợi ích bị xâm thời gian tới, cần thành lập nhóm cấp cao hại… dính líu tới pháp luật (kiện cáo, tranh ASEAN để hoạt động sát sao hơn trong chấp, bị phạt, bị cưỡng chế…)10. Với quan cộng đồng ASEAN và trao cho nhóm này niệm và ý thức chấp hành pháp luật như vậy, chức năng chủ yếu về chính trị và yếu tố sẽ khó có thể triển khai thực hiện luật chung pháp luật. Nhóm này phải có cuộc họp hàng của khu vực trên thực tế đối với Việt Nam. tháng để trao đổi về vấn đề hợp tác sau năm Điều này sẽ là mối lo ngại lớn khi Việt Nam 2015 của cộng đồng ASEAN. Bởi yếu tố hài hòa hóa với pháp luật các quốc gia trong chính trị sẽ giúp các quốc gia trong khu vực khu vực. hợp tác một cách hòa bình, ổn định, còn yếu 3. Kiến nghị định hướng cho pháp luật tố pháp luật là công cụ pháp lý mang đến Việt Nam trong quá trình hài hòa hóa yếu tố công bằng trong quyền, lợi ích giữa pháp luật ASEAN các quốc gia trong cùng một cộng đồng. Có thể khẳng định, hài hòa hóa pháp Duy trì được hai yếu tố này sẽ giúp chúng luật trong cộng đồng chung ASEAN không ta xây dựng được một cồng đồng chung chỉ tạo cơ hội thuận lợi cho các quốc gia ASEAN hợp tác, vững mạnh về mọi mặt. trong khu vực xích lại gần nhau hơn về kinh (Xem tiÕp trang 36) 9 Xem thêm: Nguyễn Thanh Tú (2015), Thuận lợi, khó khăn và lợi ích đối với Việt Nam trong tiến trình hài hòa hóa pháp luật của khu vực ASEAN, tlđd. 10 Xem thêm: Nguyễn Tất Viễn (2014), Một số biện pháp tăng cường phổ biến giáo dục pháp luật trong tình hình mới, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, Số chuyên đề 60 năm ngành Tư pháp. NGHIÏN CÛÁU Söë 06(334) T3/2017 LÊÅP PHAÁP 13
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2